Kriegspiel

Nauki, techniki, społeczeństwa

Poliopolityka

Heksy są jednym z symboli, które powodują u mnie łagodne szaleństwo. Z jednej strony są symbolem planszówek wojennych (i mojego okresu dziennikarstwa planszówkowego), z drugiej przypominają cząsteczkę benzenu. Resztki matematyka dodają też coś o figurach foremnych, ale zaraz potem włącza się fizyk i przypomina o strukturach hcp (struktura gęstego upakowania w kryształach). Od momentu kiedy zobaczyłem heksy na zdjęciu polio moja głowa będzie musiała jeszcze pomieścić ścinek wirusologa.

Elektronowa mikroskopia transmisyjna (TEM), którą stosuję w badaniu polimerów jest też używana do badania wirusów. A ponieważ preparatyka próbek (trzeba odciąć kawałek materiału grubości 60nm, skontrastować i utwardzić) jest podobna u histologów i polimerowców, czasami korzystamy ze swoich doświadczeń. Przykładowo: właśnie szykuję publikację o wykorzystaniu w polimerach pewnego środka kontrastującego znanego dobrze histologom.

Polio to infekcja wirusowa atakująca głównie układ nerwowy. Infekcja następuje najczęściej przez układ pokarmowy. Chorzy wydalają kawałki wirusa wraz z kałem, kał zakaża żywność i wodę. W mniej więcej 2% przypadków dochodzi do porażenia mięśni. W przypadku 0.5% całości zakażeń polio kończy się zakażeniem rdzenia kręgowego, mózgu i paraliżem lub śmiercią.

Szczepionki

Skoro konsekwencje zakażenia są paskudne i dotyczą dzieci w bogatszych krajach, to znaczy, że znalezienie odpowiedniej szczepionki staje się atrakcyjne dla biznesmenów i polityków. W kampanię przeciwko polio zaangażował się Franklin D. Roosvelt, sam dotknięty tą chorobą. Pierwszą wersję szczepionki opracował Hilary Koprowski, polski wirusolog pracujący w USA, Belgii i Kongu. Szczepionka ta oparta była na atenuacji, czyli podawaniu osłabionych komórek wirusa, pochodzących z hodowli na szczurze bawełnianym. Podano ją doustnie w 1950 roku w NY. Masowe szczepienia prowadzono w 1958 roku w Kongo, Irlandii i Niemczech. Równolegle z Koprowskim testy prowadzili Salk i Sabin.

Oczywiście w przypadku szczepionek testy oznaczają próby na dużych grupach kontrolnych, placebo, nocebo i całą gamę zabiegów, dzięki którym nauka ma szansę być lepsza niż naukowcy, którzy ją tworzą. W testach szczepionki Jonasa Salka w USA w 1954 roku wzięło udział 1.8 miliona dzieci. Wysiłek się opłacił: w 1953 roku w USA odnotowano ok. 40 tys. przypadków choroby. W 1961 roku było ich tylko 161. W tych samych latach ZSRR testował szczepionkę opartą na szczepach proponowanych przez Alberta Sabina.

Szczepionka Salka oparta jest na nieaktywnym wirusie z ciągu hodowli na małpach (IPV). Wirusy z rdzenia kręgowego nosiciela są wstrzykiwane następnemu, co prowadzi do osłabiania ich wirulencji. Szczepionka Sabina, podawana doustnie (OPV), składa się z żywych, osłabionych wirusów z hodowli tkankowych. Dozowanie doustne sprytnie wykorzystuje mechanizm rozprzestrzeniania się wirusa – zaszczepiony wydala osłabione wirusy szczepionki, które mogą następnie trafić (w żywności, wodzie) do kolejnych osób, budując odporność zbiorową. OPV jest tańsza i łatwiejsza do podawania, ale czasami (ekstremalnie rzadko, ok. 1/750000) skutkuje paraliżem. IPV jako droższa i trudniejsza w stosowaniu używana jest raczej w krajach rozwiniętych.

Według dzisiejszych standardów testy w Kongo i w ZSRR były prowadzone dość odważnie i szybko, bez Zabezpieczeń proponowanych w 1957 roku na konferencji WHO. Skoro USA potrafiło pozbyć się polio, to Europa i ZSRR nie mogły być gorsze. Wśród krajów testujących szczepionkę Koprowskiego znalazła się też Polska, dzięki czemu do . Na szczęście obyło się bez masowej katastrofy, ale po drodze było trochę podejrzeń o paraliż (uzasadnionych w bardzo szczególnych przypadkach) i wywołanie AIDS (naukowo odczapowych).

Teraźniejszość

Duże zagęszczenie ludności, kiepskie warunki sanitarne i kłopoty z wodą – na pierwszy rzut oka Indie są bez szans na walkę z polio. Nawet w Europie, mającej zimniejszy klimat i lepszą kanalizację, polio zostało wyeliminowane dopiero w 2002 roku (prawie 50 lat szczepień!). Jednak dzięki programowi szczepień i kanalizacji 27 lutego Indie zostały skreślone z listy krajów, w których polio występuje. Pozostały na niej jedynie Kongo, Czas, Niger, Nigeria, Afganistan i Pakistan i Tadżykistan. Jak widać nie jest to lista najstabilniejszych regionów na świecie, ale WHO zamierza skupić się na terenach, gdzie polio jest najwięcej – Afganistanie, Pakistanie i Nigerii. W przypadku Pakistanu dodatkową zachętą jest sukces Indii – – podobnie jak w trakcie Zimnej Wojny walka z wirusem staje się kwestią prestiżu. W północnej Nigerii problemem jest mutujący wirus z OPV.

Pominąwszy wirusa, pieniądze (WHO na kampanię przeciw polio brakuje ok. 500 mln USD) i administrację, w przypadku pierwszych dwóch państw problemem jest też religia. Przez pewien okres czasu bardziej fanatyczni mułłowie protestowali przeciwko zachodnim szczepionkom. Jak zwykle najwięcej spustoszeń spowodowała plotka – CIA miała używać kampanii szczepień jako zasłony dla operacji wywiadowczych. W skrajnym wariancie krew pobrana przy szczepieniach miała posłużyć do identyfikacji dzieci Osamy. Dopiero współpraca ze szkołami koranicznymi i bardziej otwartymi mułłami zmieniła sytuację – w tej chwili Pakistan notuje tylko ok. 30 zakażeń polio rocznie (o połowę mniej niż rok temu). Nawet jeśli jest to tylko propaganda rządowa, to i tak pracownicy pakistańskiej służby zdrowia i zagraniczne NGOsy robią kawał dobrej roboty.

Popkultura

O wirusach i zakażeniach powstała cała masa filmów. Zamiast Epidemii wg. Crichtona proponuję raczej Contagion wg. Soderbergha. Jeśli chodzi o gry komputerowe to podoba mi się darmowy Pandemic II, gdzie ludzkość staje się przeciwnikiem gracza-mikroba. Planszówka o tym samym tytule pokazuje sytuację odwrotną – gdzie gracze wcielają się w dzielnych pracowników CDC kopiących heksy złym wirusom.

O wirusach można poczytać w wielu źródłach. W necie polecam Sporothrix i historię polio w Ameryce. Jeśli kiedyś wpadnie Wam w ręce książka Łowcy Mikrobów (Paul de Kruiff) to kupcie. Została napisana w 1926, przez co stylizacja i część danych się przedawniły. Pomimo tych wad to nadal świetna historia pionierów wirusologii i biologii.

5 responses to “Poliopolityka

  1. Borys 4 Czerwiec 2012 o 15:34

    „Epidemia” (1995) nie miała chyba nic wspólnego z Crichtonem. Nie pomyliłeś z „Andromedą”?

  2. Ezechiel 4 Czerwiec 2012 o 15:40

    Racja, pomyliły mi się filmy. Nadal jednak twierdzę, że Soderbergh najlepszy.

  3. sporothrix 5 Czerwiec 2012 o 6:37

    Będę anano-retentywna, bo mój wewnetrzny wirusolog trochę się wzdrygał, kiedy czytał tę notkę:

    1. „Chorzy wydalają kawałki wirusa”
    Nie kawałki, tylko aktywne wirusy.

    2. „Szczepionka ta oparta była na atenuacji, czyli podawaniu osłabionych komórek wirusa, pochodzących z hodowli na szczurze bawełnianym. ”
    Atenuacja nie jest podawaniem osłabionego wirusa, tylko procesem jego osłabiania. Wirusy nie mają budowy komórkowej. A „szczur bawełniany” to po polsku bawełniak, który szczurem nie jest.

    3. „Szczepionka Salka oparta jest na nieaktywnym wirusie z ciągu hodowli na małpach (IPV). Wirusy z rdzenia kręgowego nosiciela są wstrzykiwane następnemu, co prowadzi do osłabiania ich wirulencji.”
    Ogólnie – kiedyś przygotowywano szczepionki na zwierzętach. W tej chwili wirusy namnaża się na hodowlach komórkowych. Obie szczepionki przeciw polio na linii komórkowej Vero.
    Ponadto – o osłabianiu wirulencji można mówić w przypadku atenuowanego wirusa. Natomiast w przypadku IPV wirusy są inaktywowane formaliną.

    4. „Dozowanie doustne sprytnie wykorzystuje mechanizm rozprzestrzeniania się wirusa – zaszczepiony wydala osłabione wirusy szczepionki, które mogą następnie trafić (w żywności, wodzie) do kolejnych osób, budując odporność zbiorową.”
    Tak się rzeczywiście dzieje, ale w ten sposób osoby z otoczenia osoby szczepionej, mogą również ulegać zakażeniu. Dlatego szczepić powinno się wszystkich.

    5. „OPV jest tańsza i łatwiejsza do podawania, ale czasami (ekstremalnie rzadko, ok. 1/750000) skutkuje paraliżem. IPV jako droższa i trudniejsza w stosowaniu używana jest raczej w krajach rozwiniętych.”
    Nie, nie dlatego. OPV faktycznie może skutkować paraliżem (warto byłoby dodać, dlaczego; i dlaczego w takim razie się ją w ogóle stosuje). A IPV stosuje się w krajach rozwiniętych dlatego, że nie ma tam w środowisku wirusów dzikich i taka ochrona wystarczy.

    6. „ale po drodze było trochę podejrzeń o paraliż (uzasadnionych w bardzo szczególnych przypadkach)”
    No właśnie – j.w. Dlaczego? I co się stało z tymi podejrzeniami?

    @Indie i inne kraje – to się bardzo zmienia. Tzn. są cały czas kraje endemiczne, oraz te nie-endemiczne, gdzie także notuje się przypadki (albo podejrzenia) choroby. Nb. w indiach, tydzień po ogłoszeniu przez WHO tego kraju wolnym od dzikiego wirusa polio, odnotowano przypadek choroby (ale był to przypadek na skutek aktywności wirusa szczepionkowego). Warto pamiętać więc, kiedy piszemy o wirusie dzikim, a kiedy nie.

    Dzięki za polecenie mojego bloga, a ja tu a propos wrzucę te notkę: http://sporothrix.wordpress.com/2010/12/19/od-polio-chce-miec-glowe-wolna/

  4. Ezechiel 5 Czerwiec 2012 o 8:30

    @ Sporo

    Dzięki za uwagi, wiele mi umknęło przez brak przygotowania! Niestety wycieczki poza swoją dziedzinę czasami kończą się ostrzegawczą serią w klatę.

  5. sporothrix 5 Czerwiec 2012 o 18:26

    To była seria tylko w kolanko🙂
    Polecam się na przyszłość.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: